Program pozytywistów polskich
Upadek powstania styczniowego i represje popowstaniowe legły u podtsaw nowego spojrzenia na literaturę i stanowią bazę dla programu pozytywistycznego w Polsce. Prac organiczna wskazywała na konieczność podjęcia pracy przez wszystkich, by odbudować graj gospodarczo. Dwa nieudane powstania zbrojne wyniszczyły gospodarkę polską kraj, skutkowały represjami, odbieraniem majątków, więc pozytywiści bez wahania zamieniają romantyczny kult walki na kult pracy. Praca u podstaw, in. praca dla ludu i z ludem. Jest to zadanie nałożone na polska inteligencję, ziemiaństwo, panienki z dobrych domów, którzy mieli nieść oświatę na wieś, zając się edukacją wiejskich dzieci, a także zwiększaniem świadomości narodowej u chłopstwa. Chłop miał się poczuć współodpowiedzialny za sprawy państwa, a jego wyższa świadomośc narodowamogłaby kiedyś w przyszłości przynieść szanse na wybuch powstania ogólnonarodowego i wygraną w walce z zaborcami. Asymilacja i emancypacja Żydów stała się jednym z hasłe pozytywistycznych. Pozytywiści, w związku z licznymi postawami antysemickimi, zauważyli konieczność stworzenia takiej atmosfery, by Żydów mieszkających na terenach wsi czy miast włączyć do społeczeństwa i traktować na równych prawach co ludnośc polską. Należało skorzystać z ogromnego potencjału intelektualnego i finansowego tej grupy społecznej dla dobra całego społeczeństwa. Emancypacja kobiet - kobiety miały mieć szansę samostanowienia o własnym losie poprzez możnośc podjęcia pracy, zarobkowania, które umożliwiłoby utrzymanie siebie i dzieci. Wiele kobiet w dwóch powstaniach straciło mężów, dlatego musiano wspierać kobiety w dążeniu do niezależności finansowej.